آیا کامپیوترهای کوانتومی میتوانند رمزهای بانکی و اینترنتی را بشکنند؟
کامپیوتر کوانتومی چیست و آیا میتواند رمزهای بانکی و اینترنتی را بشکند؟ با خطرات آینده رمزنگاری و راهکارهای امنیت پساکوانتومی آشنا شوید.

آیا کامپیوترهای کوانتومی میتوانند رمزهای بانکی و اینترنتی را بشکنند؟
تصور کن اطلاعات بانکی، پیامهای خصوصی و دادههایی که امروز در اینترنت رمزگذاری میشوند، در آینده دیگر امن نباشند. این اتفاق ممکن است با پیشرفت کامپیوترهای کوانتومی به یکی از چالشهای مهم امنیت سایبری تبدیل شود؛ فناوریای که میتواند بعضی از مسائل پیچیده ریاضی را بسیار متفاوت از کامپیوترهای معمولی حل کند.
اما آیا واقعاً قرار است کامپیوترهای کوانتومی رمز کارتهای بانکی را بشکنند؟ آیا اطلاعات کاربران اینترنت در خطر است؟ و مهمتر از همه، آیا این اتفاق بهزودی رخ خواهد داد؟
کامپیوتر کوانتومی چیست و چه تفاوتی با کامپیوتر معمولی دارد؟
کامپیوترهای معمولی اطلاعات را با بیتهایی پردازش میکنند که مقدار صفر یا یک دارند. در مقابل، کامپیوترهای کوانتومی از واحدهایی به نام کیوبیت استفاده میکنند که رفتار آنها بر اساس قوانین مکانیک کوانتومی توضیح داده میشود.
این تفاوت به معنای سریعتر بودن کامپیوتر کوانتومی در تمام کارها نیست. چنین دستگاههایی برای برخی مسائل خاص ظرفیت محاسباتی متفاوتی دارند و ممکن است بتوانند مسائلی را که برای کامپیوترهای معمولی بسیار دشوارند، با روشهای کارآمدتری حل کنند.
یکی از زمینههایی که این توانایی میتواند در آن تأثیر بزرگی داشته باشد، رمزنگاری دیجیتال است.
چرا کامپیوترهای کوانتومی برای امنیت اینترنت اهمیت دارند؟
بخش مهمی از امنیت اینترنت بر روشهای ریاضیای تکیه دارد که شکستن آنها با کامپیوترهای معمولی، در صورت استفاده درست از کلیدهای مناسب، بسیار دشوار است.
برای مثال، الگوریتم RSA در برخی سازوکارهای ارتباط امن و امضای دیجیتال استفاده میشود. امنیت آن به دشواری تجزیه اعداد بسیار بزرگ به عوامل اول وابسته است.
الگوریتم کوانتومی شور (Shor) از نظر نظری میتواند این نوع مسئله را بسیار کارآمدتر حل کند. اگر روزی کامپیوتر کوانتومیِ مقاوم و بهاندازه کافی قدرتمندی ساخته شود، برخی از روشهای رمزنگاری کلید عمومی که امروز استفاده میشوند ممکن است در معرض خطر جدی قرار بگیرند.
با این حال، کامپیوترهای کوانتومی فعلی هنوز قادر نیستند رمزنگاری مدرن RSA را در شرایط واقعی و با اندازههای کلید متداول بهصورت عملی بشکنند. بنابراین، نباید هشدارهای علمی را با ادعای شکستهشدن رمزهای بانکی در زمان حاضر اشتباه گرفت.
آیا اطلاعات بانکی کاربران ایرانی هم ممکن است در خطر باشد؟
امنیت بانکداری اینترنتی به یک الگوریتم رمزنگاری وابسته نیست. سامانههای بانکی از مجموعهای از فناوریها و کنترلهای امنیتی استفاده میکنند؛ از جمله رمزگذاری ارتباطات، احراز هویت، مدیریت کلیدها و سامانههای تشخیص تقلب.
در صورت پیشرفت چشمگیر رایانش کوانتومی، بعضی از سازوکارهای رمزنگاری مورد استفاده در زیرساختهای مالی ممکن است نیاز به جایگزینی یا بهروزرسانی داشته باشند. میزان خطر به فناوریهایی بستگی دارد که هر سامانه استفاده میکند و نحوه مدیریت امنیت آن.
این موضوع به معنای آن نیست که حساب بانکی کاربران ایرانی اکنون با خطر فوری ناشی از کامپیوترهای کوانتومی روبهرو است. در حال حاضر، تهدیدهایی مانند سرقت رمز عبور، فیشینگ، بدافزار و فریب کاربران همچنان از نگرانیهای عملی و مهم امنیت دیجیتال هستند.
تهدیدی به نام «امروز ذخیره کن، فردا رمزگشایی کن»
یکی از نگرانیهای مهم متخصصان امنیت سایبری، روشی است که با عبارت «Harvest Now, Decrypt Later» شناخته میشود؛ یعنی مهاجم اطلاعات رمزگذاریشده را امروز جمعآوری کند و امیدوار باشد در آینده با استفاده از فناوری قدرتمندتر آنها را رمزگشایی کند.
برای مثال، فرض کن اطلاعات محرمانهای امروز در مسیر انتقال اینترنتی رمزگذاری شده باشد. اگر مهاجمی نسخهای از آن را ذخیره کند و آن داده سالها بعد همچنان ارزشمند باشد، ممکن است بخواهد در آینده آن را رمزگشایی کند.
البته این سناریو برای همه دادهها یکسان نیست. امکان موفقیت به نوع رمزنگاری، کیفیت اجرای آن، قدرت فناوری آینده و ارزش اطلاعات بستگی دارد.
یوروپل در گزارشی که در ۷ اکتبر ۲۰۲۶ منتشر کرد، به همین خطر و پیامدهای احتمالی آن برای امنیت اطلاعات پرداخت. این موضوع نشان میدهد که آمادهسازی برای دوران پساکوانتومی تنها مسئلهای نظری و دانشگاهی نیست.
آیا راهی برای محافظت از اطلاعات در برابر کامپیوترهای کوانتومی وجود دارد؟
بله. پژوهشگران و سازمانهای استانداردگذاری در حال توسعه و آمادهسازی روشهایی هستند که به رمزنگاری پساکوانتومی (Post-Quantum Cryptography) معروفاند.
هدف این روشها، محافظت از اطلاعات در برابر حملاتی است که ممکن است با کامپیوترهای کوانتومی آینده انجام شوند؛ در حالی که بتوان آنها را روی کامپیوترها و شبکههای معمولی نیز اجرا کرد.
مؤسسه ملی استانداردها و فناوری آمریکا (NIST) در اوت ۲۰۲۴ سه استاندارد نهایی در این حوزه منتشر کرد:
-
ML-KEM: برای برقراری امن کلیدهای مشترک میان طرفهای ارتباطی.
-
ML-DSA: برای امضاهای دیجیتال و تأیید اصالت اطلاعات.
-
SLH-DSA: روش دیگری برای امضاهای دیجیتال، مبتنی بر ساختارهای رمزنگاری هش.
این استانداردها برای مقاومت در برابر تهدیدهای شناختهشده رایانش کوانتومی طراحی شدهاند. با این حال، پیادهسازی آنها در سامانههای واقعی به بررسی سازگاری، آزمایش و برنامهریزی نیاز دارد.
آیا لازم است کاربران همین امروز رمزهای خود را تغییر دهند؟
صرفاً به دلیل پیشرفت کامپیوترهای کوانتومی، نیازی نیست کاربران رمزهای عبور خود را تغییر دهند یا از بانکداری اینترنتی دست بکشند.
برای کاربران عادی، رعایت اصول امنیت دیجیتال همچنان اهمیت زیادی دارد:
-
برای هر حساب مهم، رمز عبور منحصربهفرد انتخاب کنید.
-
در صورت پشتیبانی سرویس، احراز هویت چندمرحلهای را فعال کنید.
-
از کلیک روی لینکهای مشکوک و واردکردن اطلاعات بانکی در صفحات ناشناس خودداری کنید.
-
سیستمعامل، مرورگر و برنامههای خود را بهروز نگه دارید.
-
هشدارهای امنیتی بانک و سرویسهایی را که استفاده میکنید جدی بگیرید.
مسئولیت مهاجرت به رمزنگاری پساکوانتومی نیز بر عهده سازمانها، ارائهدهندگان خدمات اینترنتی، توسعهدهندگان نرمافزار و مدیران زیرساختهای حیاتی است.
چه زمانی کامپیوترهای کوانتومی میتوانند رمزنگاری فعلی را بشکنند؟
تعیین یک تاریخ قطعی دشوار است. ساخت کامپیوتر کوانتومیِ مقاوم در برابر خطا، با تعداد کافی کیوبیتهای قابل استفاده، همچنان یک چالش فنی بزرگ محسوب میشود.
پیشرفتهای آینده ممکن است سریعتر یا کندتر از انتظار باشند؛ به همین دلیل، پیشبینی دقیق زمان شکستن رمزنگاری فعلی قابل اتکا نیست.
نکته مهم این است که آمادهسازی برای این تغییر باید پیش از رسیدن آن انجام شود. زیرساختهای مالی، دولتی و ارتباطی نمیتوانند همه سامانههای خود را یکشبه تغییر دهند.
جمعبندی
کامپیوترهای کوانتومی هنوز رمزهای بانکی و اینترنتی مدرن را بهصورت عملی نمیشکنند، اما توان بالقوه آنها میتواند امنیت برخی از روشهای رمزنگاری فعلی را در آینده تحت تأثیر قرار دهد.
به همین دلیل، پژوهشگران در حال توسعه استانداردهای رمزنگاری پساکوانتومی هستند و سازمانهای بزرگ باید برای انتقال تدریجی به روشهای مقاومتر برنامهریزی کنند.
برای کاربران عادی، در حال حاضر رعایت اصول امنیت دیجیتال اهمیت بیشتری از نگرانی درباره شکستهشدن رمزها توسط کامپیوترهای کوانتومی دارد. اما برای آینده اینترنت، بانکداری دیجیتال و حفاظت از اطلاعات محرمانه، آمادهشدن از امروز یک ضرورت مهم فناوری است.
منابع برای مطالعه بیشتر
-
مؤسسه ملی استانداردها و فناوری آمریکا (NIST): استانداردهای رمزنگاری پساکوانتومی
-
یوروپل: گزارش «امروز ذخیره کن، فردا رمزگشایی کن» — ۷ اکتبر ۲۰۲۶
-
RSA Security: آیا کامپیوترهای کوانتومی میتوانند رمزنگاری RSA را بشکنند؟